9 Aralık 2010 Perşembe

Evde Montessori Uygulamaları Seminer Notları-1

İnsan çocuk sahibi olduktan sonra sürekli herşeyi okuyup araştıran bir canlıya dönüşüyor. Ben daha doğmadan, hamileyken okumalara başlamıştım bir insan evladı nasıl yetiştirilir temalı şeyleri. Bu okumalar esnasında Maria Montessori ve eğitim felsefesiyle tanıştım. Kendisi 1900'lu yıllarda yaşamış İtalyan bir doktor hatta İtalya'nın ilk kadın doktorlarından ama okul öncesi çocuklar için yarattığı eğitim felsefesiyle meşhur olmuş bir insan. Yarattığı sistem bugüne kadar kendini korumuş ve hala dünyada pek çok okulda uygulanıyor. Türkiye'de Montessori'ye göre eğitim veriyoruz diyen anaokulları, Montessori sınıfı açtık diyen kreşler olsa da bu işin gerçekten iyi yapıldığı iki yer biliyorum. Birisi bize seminer vermek için taa Ankaradan kalkıp gelen Hilal Mutlusoy Öktem'in kurmuş olduğu Ankaradaki Binbir Çiçek Çocuklar Evi , diğeri de gene bu konuda çok bilgili olan Emel Çakıroğlu Willbrandt'ın yönettiği ve velilerin kurmuş olduğu aslında Türkiye'deki ilk veli insiyatif okulu diye geçen Koşuyolunda bu yıl açılan Montessori Okulu. Montessori kimdir, eğitim yöntemi nedir gibi konulara hiç girmeyeceğim zira çok uzun merak eden hemen google'dan öğrenebilir :)) fakat benim çok beğendiğim ve benimsediğim bir yöntem çünkü özünde çocukların özgürlüğü ve bireyselliği yatıyor. Montessori eğitimine gönül vermiş velilerin oluşturduğu bir yahoo grup sayesinde benimde bu seminerden haberim oldu. Ve 4.Aralık Cumartesi günü Bostancı'da bir grup anne seminer için buluştuk, dışarıda inadına güzel bir hava ve güneş vardı ben zaten bütün hafta Poyraz'ı özlemiştim, salona ilk girdiğimde aklımdan şimdi bu güzel havada parkta oynamak vardı diye dersi kaynatma fikirleri geçtiysede onları çabucak kafamdan savdım :) Zira Hilal Hanım hoş anlatımıyla bizi bütün gün hiç sıkmadan hepimizin ilgisini çeken çok güzel bilgiler verdi bize. Seminer esnasında bol bol resim çektim ve not tuttum. Seminere katılamayan anneler için işte notlarım :
GENEL BİLGİLER

Bunlar seminer sırasında soru cevaplardan ve Hilal hanım’ın kendi aklına geldikçe verdiği çeşitli konularda fikirler.
• 2,5 –3 yaş çocuklar için günlük hayat uygulamaları : kapıyı açma-kapama, burun temizleme, halıyı topla-ser, tepsi taşıma.
• Çocuğun hayatının ilk 6 yılında rahat ve ferah mekanlara ihtiyacı vardır çünkü hareket etme ihtiyaçları var. Çocuk için boş ve büyük alan gerekli.
• Çocuğun ilk yapacağı şeyler elle yaptığı şeyler olmalı.
• 2 – 2,5 yaşlarında kaba motor hareketleri gelişsin diye onunla yumuşak ve sert zeminlerde yürü, yumuşak minderlerde yuvarlan. Daha da küçükken atla, zıpla, merdiven in ve çık. Çocuğun öncelikle bedensel dengesini sağlamayı öğrenmesi lazım.
• Çocukların yaptığı her yanlışta verdiğimiz aşırı tepkiler onun o davranışı tekrarlamasına yol açar. Sakin kalmaya çalışmamız gerekiyor.
• Bebeklere 1,5 –2 yaş döneminde ne kadar az hayır dersen o kadar iyi böylece ileride hayır kelimesini daha iyi anlıyor.
• 3 yaşına kadar diş macunu kullanmasına gerek yok. Sadece fırçayla tanışması yeterli.
• Günlük hayat çalışmalarında evde olan şeylerle sonsuz şeyler yaratabilirsin. Bulaşık makinesinden çatal bıçağı çıkarıp sana versin, sen çekmeceye yerleştir. Eline iki tane kap ver karışık bir şekilde çatal kaşık ver birine çatalları koysun, birine kaşıkları.
• Yemek yedirirken yeterli kavramını öğretmeye çalış. Hadi benim hatırım için biraz daha ye diye çocuğu zorlama. Bazen onun için yeterli olan senin gözüne çok az görünebilir ama ona saygı duy ve ısrar etme.
EVDE MONTESSORI UYGULAMALARI

• Çocuğa çalışmaları gösterirken solunda oturmasına dikkat et böylece elinin içini ve elinle ne yaptığını görebilir.
• Çalışmaya başlamadan önce sor “Poyraz bugün seninle elle transfer çalışması yapmak istiyorum, sende ister misin?” evet diyebilir, hayır da diyebilir. Kararına saygı göster ve küsme.
• Eğer kabul ederse önce sen yap o seyretsin sonra onun çalışmayı istediği gibi yapmasına izin ver. Senin yaptığının aynısını yapmayabilir kendi tarzını yaratabilir yada bambaşka bir şey yapabilir önemli değil. Ona karışma ki kendi özgürce yapabilsin.
• Montessori uygulamalarında çocuktan önce yetişkinin bu çalışmaları yapması ve öğrenmesi gerekiyor. Önce senin yargılarından arınman, çocuk bunu yapamaz, rahat durmaz gibi fikirlerinden arınman lazım. Çocuğu boş bir kağıt gibi düşünün, o sizin verdiğiniz herşeyi almaya hazırdır.
• Çocuğu “gel seninle bir oyun oynayalım” diye davet etme, oyun kelimesinin ucu çok açıktır çocuk oyunu kendi istediği gibi kurgulamak ve yönlendirmek isteyebilir. Onun yerine seninle .... çalışması yapmak istiyorum , ..... aktivitesi yapalım mı gibi sorular yönelt.
• Transfer çalışmaları her zaman soldan sağa yapılır. Çalışmaları gösterirken hiç konuşmuyor ki çocuk elimize konsantre olsun. Günlük hayatımızda çocuklara sürekli direktif veriyoruz bundan vazgeçmemiz lazım. Direktif vermektense kendin yap ve yaparken yavaş yavaş yap, bırak o seni seyretsin. Sonra o seni taklit etmek isteyecek zaten.
• Aktiviteyi yapmak istemiyorsa ona kızmadan ve bozulmadan materyalleri kaldır “hadi o zaman bunu başka zaman yaparız” de.
• Biz ona gösterirken elimizden alıp kendisi yapmak istiyorsa “ şimdi benim sıram, ben bitirince senin sıran olacak, o zaman sen yapabilirsin” diyoruz.
• Kullanacağımız her materyalin belli bir yeri olsun. Odasında veya salonda onun boyuna uygun raf sistemi kurabilirsin. Rafta her çalışmasının materyali belli bir yerde olacak ve o çalışmaya başlarken gidip materyali beraber alıp başlayabilirsiniz.
• Çocuğa sorduğunda eğer hayır derse bozulma ya başka bir şey öner yada “peki sen söyle bakalım ne yapalım?” diye sor.
• Aktiviteleri yaparken hareketleri mümkün olduğu kadar yavaş yapıyoruz. Faaliyeti biz gösterdikten sonra onu yalnızda bırakabiliriz illa başında beklemek zorunda değiliz. Çocuklar birileri onları seyretmezken daha özgür olabiliyor. Çocuk özgür kaldığında çalışmayı farklı bir şekilde de yapabilir.
• Çalışmalar sırasında şimdi topluyoruz, eski yerine koyuyoruz gibi şeyler söylemiyoruz burada önemli olan onun gördüklerini taklit etmesi.
• Çalışmalarda kullandığımız alet (maşa, kase, cımbız vs.) her zaman sağ elimizde olacak.
• Çalışmaları ilk gösterme sırasında arada bir onunla göz teması kur ve seyrediyor mu diye kontrol et.
• Çalışmalarda tek uyaran olması için genelde tek renk nesneler kullanılıyor.
• Transfer çalışmaları masa başında yapılan çalışmalar ve bunlar 5 dk.sürecek kısa çalışmalar çok uzun sürerse çocuk sıkılabilir. Çocuk ilk çalışmalarda masaya oturmak istemeyebilir otursa bile uzun süre durmayabilir ( 10 dk.bile) çocuğu zorlama. İstediği kadar yapsın, bu çalışmaları tekrarladıkça masada oturma ve konsantrasyon süreleri de uzayacak.
• Çocukların eline uygun boyutta küçük saplı tepsiler bulmaya çalış. Tüm çalışmalarda bu tip küçük tepsiler kullanmak işe yarıyor.
• Bu çalışmaları illa tepsiyle düzen oluşturarak yapmak zorunda değilsin. Günlük hayat içinde çalışmalar yaratabilirsin örneğin yemeği bölüştürme işlemini yapabilir. Önce ona nasıl yapılacağını gösterirsin sonra herkese bir kaşık yemek koyabilir.
• Transfer çalışmalarında kullanacağın kapların altını halı kaydırmaz alıp onun boyutunda kesip yapıştırarak kaplarsan iyi olur, çalışmalar sırasında kaymaz ve içindekiler dökülmez.
• Bütün çalışmalarda sıralama : yukarıdan, aşağıdan, soldan, sağdan. Kağıtları da böyle katlıyoruz.

UYGULAMALARDAN ÖRNEKLER
  • Transfer çalışmaları. Tepsiye iki tane şeffaf kap koy, kaplardan birine mavi boncuklar koy. Boncukları bir kaptan alıp diğerine geçirerek aktarma çalışması yaptır. Önce kendin yap göster sonra bırak o yapsın.
  • Boncuk transfer çalışması için boncuklar yutamayacağı boyuttu olmalı ve yuvarlak olmamalı. Ses çıkaran bir şey olması dikkat çekmesi için iyi. Bu çalışmayı tek renk boncuklarla yap. Örneğin bir süre mavi boncuklarla yap daha sonra başka bir renge geç . Burada amacımız farklı renkler koyup bak bu mavi boncuk , bu sarı boncuk vs. diyerek çocuğa bir şey öğretmek değil. Amacımız bir şey yaparken ona eşlik etmek.
  • Misket çalışması 3 yaşından sonra. Daha küçük bebekler için büyük çakıl taşları kullanabilirsin. Bu çalışmaları vaktinden önce çocuğa sunma, erkenden başlama. Zaten çocuk o çalışmaya hazır olup olmadığını sana hareketleriyle anlatır.
  • Aktiviteleri bir süre yap mesela 3 gün mavi boncuklarla transfer çalışması yaptır 4.gün yeni bir çalışmaya geç mesela misket çalışmasına.
  • Buz kalıplarına oyuncak mandalina veya çilek doldur. Plastik bir maşayla birinden öbürüne aktar. Önce ona çalışmayı anlat bu bir maşa vs. sonra nasıl yapılacağını göster ve sonra onun yapmasına izin ver. Buz kalıbına yuvarlak başka şeyler koyup da yapabiliriz.
  • Transfer çalışmalarında her türlü bakliyatı kullanabiliriz. Mercimek, fasulye, kuru mısır, makarna vs. Temelinde bir kaptan öbürüne transfer etme. Montessoriede mantık basitten karmaşığa giden çalışmalar yapmak. Önce iri taneli sonra küçük taneli nesneleri transfer etmek, kaplar önce şeffaf çocuk içinde ne var görüyor daha sonra iyice öğrenince seramik kaplara ve pirinç gibi daha küçük taneli şeylere geçebilirsin.
  • 4 yaşından sonra ; chopstick ile transfer çalışması. Bir kaseden diğerine yumuşak kumaştan materyaller transfer etme çalışması.
  • En zor transfer çalışması : cımbızla kaseden boncukları (boncuklar İkeada satılıyor) alıp sarı balık şeklindeki oyuncağın içine yerleştirmek. 3 yaşında bunu yapabilir ama çok dikkat etmek gerekiyor. Bu işlemi bitirince sarı balığı ütüleyip arkasına mıknatıs yapıştırarak buzdolabı süsü haline getirebiliriz.
  • Ahşap kirpiye kürdan takma çalışması; göz koordinasyonu için çok güzel bir çalışma. Eğer sen bu kirpiden bulamazsan oyun hamuru ile kirpi yapıp kürdanları üzerine batırabilirsin.
  • • Kaşıklama çalışması; tepside iki kase aynı mavi boncuk çalışması gibi ama kaselerin birinde fasulye var. Kaşıkla fasulyeleri soldan sağa aktarıyoruz. Sonra çocuğun yapmasına izin veriyoruz. Çocuk aynen senin yaptığın gibi yapmayabilir, çocuğu düzeltmiyoruz bırakıyoruz istediği gibi yapsın.
    • Kuru gıdalarla kaşıklama çalışması; Kaşıkla mercimekleri bir büyük kaptan iki küçük kaba transfer ediyoruz. Böylece bir bütünü ikiye bölmeyi de öğretmiş oluyoruz.
    • Çocuğun boyuna yakın bir paravan yap. Paravanın arkasında ( o görmeyecek) mısır, fasulye, pirinç aktar çıkardıkları seslerden çocuk onun hangi bakliyat olduğunu tahmin etsin. Böylece ayrı sesler olduğunu öğreniyor. ( 3 yaşından sonra) Her maddenin ayrı bir sesi olduğunu bilmesi çocuk için önemli.
  • Transfer çalışmaları önce kuru gıdalarla sonra su ile transfer çalışmalarına geçebilirsin. Önce suyu bir kaptan öbür kaba aktarıyor. Sonra suyu sürahiden küçük kaplara paylaştırıp suları boya ile renklendirebilirsin. Onun eline uygun minicik sürahi bul J Suyu da küçük shot bardaklarına paylaştırabilir.
  • Bir kaba su koy araya sünger koy, süngeri suya batıracak ve su dolu kabın üzerinde suyunu sızdıracak daha sonra boş kaba süngeri sıkacak. Bu çalışmayı banyoda yapabilirsiniz.
  • • Hunili dar ağızlı bir kaptan daha geniş ağızlı bir kaba transfer çalışması.
    • Minik damlalıkla (göz damlası gibi) renkli suyu çekip minik damlalıklı bir nesneye boşaltma çalışması. Mothercare banyo kaydırmazlarına bak, hayvan şekilli küçük olanları da var.
  • Su çalışmalarında çalışma bitince çocuğun gidip suyu lavaboya dökmesi gerekiyor. Okullarda sınıflarında çocukların boyunda lavabolar var. Evde onun boyunda lavabo olmadığı için önüne tabure koyabilirsin.
    Hilal Hanım bize 1 güne sığdıralamayacak kadar çok şey anlattı, duyu çalışmalarından örnekler verdi, onları da 2.yazıya sakladım :)

12 yorum:

  1. Merhaba Nihal,

    Ellerine saglik ne kadar da guzel yazmissin.
    Bizde hemen transfer calismaya baslayalim kizimla :) cok yol gosterici bir post olmus Hilal hn.da agzina saglik.İkinci yazini bekliyorum.
    Sevgiler,

    YanıtlaSil
  2. Elinize sağlık çok güzel bir yazı olmuş seminere katılmış gibi oldum. Ancak ben solak bir anneyim sağ elimle kaşık tutamam ne yapmam lazım acaba bu konuya takıldım sevgiler

    YanıtlaSil
  3. Hilal hanımda aslında solakmış ve çocukları sağ tarafında oturtup gösteriyormuş çalışmaları.
    sevgiler

    YanıtlaSil
  4. nihalciğim..bu güzel çalışma ile ilgili bizide bilgilendirdiğin için teşekkür ederim..duymuştum ama içerikle ilgili pek bi bilgim yoktu..zaten bu sağdan alıp verme,beni takip etmesi ve tekrarlaması,her falityetten bi oyyun her oyun dan bi bilgi çıkarma hassas old konular..anlatmış olduklarının hepsini denedim..yapıyoruzda:)doğru yolda olduğumu gözterdiğin için saol..derin bilgi dağardığıncan beni mahrum etme:)seni çok seviyorum:)

    YanıtlaSil
  5. canım yorumunu yeni gördüm bende seni seviyorum tatlım :) zaten sen her türlü aktivitiye yapan bir annesin seni tebrik ediyorum bu yolda devam et :)

    YanıtlaSil
  6. Çok teşekkür edeirm size üşenmeden yazmışsınız.Montessori eğitimi dersi alıyorum Fatih Üniversitesinde.Sayfanızdan çok yardım aldım hakkınızı helal edin tekrar teşekkürler...Annelerin bilinçli olması çok mutlu etti beni...

    YanıtlaSil
  7. sevgili adsız yorumunuzu yeni gördüm helal etmek ne demek maksadımız bilgilerimizi paylaşmak. Üniversitede böyle bir ders olduğunu duymak da beni çok mutlu etti ne güzel sizin gibi öğretmenler yetişecek ki bizd çocuklarımızı emanet edeceğiz.

    YanıtlaSil
  8. süpersin... 17 aylık oğlum bugün bakıcısıyla kaşıkla bulgurları kaptan kaba aktarmaca oynamış :) tabi elini kullanmayı tercih etmiş :)

    YanıtlaSil
  9. ne güzel benimkiyle yaşıt ama benimki daha yapmıyor pek transfer falan yıkma dökme işleriyle meşgul bu aralar :)

    YanıtlaSil
  10. merhaba, ben de geçen hafta Hilal Hanım'ın eğitimine katıldım, farklı uygulama örnekleri de var benim katıldığımdan. Unuttukça bakarım artık, böylesine detaylı yazdığınız için teşekkür ederim.

    benimki 22 aylık, nohutları eliyle transfer edip kaşıkla da tabağa pat pat vurmayı tercih etti:))

    YanıtlaSil
  11. Aktiviteler çok güzel, hepsi de kolay uygulanabilir. İnsanın hemen yapası geliyor. Ancak yaş sınırı yüksek. Benim bebeğim henüz 14 aylık. 1 yaş aktivitesi ya çok az, ya ben bulamıyorum :(

    YanıtlaSil
  12. biz 21 aylık olduk ve bardaktan bardağa iri taşları aktarıyoruz, erken mi acaba? yada erken yapmanın sakıncası nedir?

    YanıtlaSil